عفونت لثه (بیماریهای پریودنتال): مکانیسمها، علائم و رویکردهای درمانی
عفونت لثه یکی از شایعترین بیماریهای التهابی دهان است که با درگیری بافتهای نگهدارنده دندان همراه است. در صورت عدم درمان، میتواند منجر به تخریب استخوان و از دست رفتن دندانها شود.
این بیماری نتیجه تعامل پیچیده میان پلاک میکروبی، پاسخ ایمنی میزبان و عوامل خطر سیستمیک است.
پاتوژنز عفونت لثه
عامل اصلی، تجمع بیوفیلم میکروبی بر سطح دندانها و شیار لثهای است. این بیوفیلم شامل باکتریهای بیهوازی گرم منفی نظیر Porphyromonas gingivalis، Tannerella forsythia و Treponema denticola است که با ترشح فاکتورهای ویرولانس، التهاب مزمن ایجاد میکنند.
پاسخ ایمنی میزبان تعیینکننده شدت تخریب بافتی است و آسیبها عمدتاً ناشی از واکنش التهابی کنترلنشده بدن هستند.
مراحل بالینی بیماری
۱. ژنژیویت (Gingivitis): مرحله اولیه و برگشتپذیر که با التهاب، قرمزی و خونریزی لثه مشخص میشود. هنوز تخریب استخوان رخ نداده است.
۲. پریودنتیت (Periodontitis): مرحله پیشرفته که با تشکیل پاکتهای پریودنتال، تحلیل استخوان و لق شدن دندانها همراه است. آسیبها معمولاً غیرقابل برگشت هستند.
تظاهرات بالینی و علائم
- خونریزی خودبهخودی یا حین تحریک
- ادم و اریتم لثه
- افزایش عمق شیار یا پاکت لثهای
- بوی بد دهان
- عقبنشینی لثه و نمایان شدن ریشه دندان
- افزایش تحرک دندانها در مراحل پیشرفته
عوامل خطر سیستمیک و موضعی
- بهداشت نامناسب دهان و دندان
- مصرف دخانیات
- دیابت کنترلنشده
- تغییرات هورمونی
- عوامل ژنتیکی
- استرس مزمن و اختلالات سیستم ایمنی
مطالعات نشان دادهاند ارتباطی دوطرفه میان بیماریهای پریودنتال و برخی بیماریهای سیستمیک مانند دیابت و بیماریهای قلبی–عروقی وجود دارد.
روشهای تشخیص
تشخیص بر اساس معاینه بالینی، اندازهگیری عمق پاکتهای پریودنتال، بررسی خونریزی هنگام پروبینگ و ارزیابی تحلیل استخوان با رادیوگرافی انجام میشود.
اصول درمان
- جرمگیری و تسطیح ریشه (Scaling & Root Planing)
- آموزش و اصلاح بهداشت دهان و دندان
- درمانهای دارویی موضعی یا سیستمیک
- درمانهای جراحی در مراحل پیشرفته
هدف، توقف پیشرفت بیماری، کاهش التهاب و حفظ دندانها است.
پیشگیری و مراقبت بلندمدت
- بهداشت دقیق دهان و دندان
- مراجعات منظم به دندانپزشک
- کنترل پلاک میکروبی
- پایش مداوم بیماران مبتلا
جمعبندی
عفونت لثه یک بیماری التهابی مزمن با پیامدهای موضعی و سیستمیک است. تشخیص زودهنگام و درمان مبتنی بر شواهد علمی، کلید کنترل آن محسوب میشود.
آگاهی بیماران و مراجعه منظم، نقش اساسی در حفظ سلامت لثهها و دندانها دارد.
